Arxeologiya və etnoqrafiya şöbəsi

“ARXEOLOGİYA VƏ ETNOQRAFİYA” ŞÖBƏSİNİN ƏSASNAMƏSİ

Şöbənin yaradılmasının hüququ əsası: AMEA-nın Rəyasət Heyətinin 2 iyun 2025-ci il tarixli, 14/13 №-li Qərarı

I ÜMUMİ MÜDDƏALAR

1.1. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Şəki Regional Elmi Mərkəzinin (bundan sonra AMEA-nın Şəki REM) Arxeologiya və Etnoqrafiya şöbəsi (bundan sonra – şöbə) AMEA-nın nəzdində fəaliyyət göstərən elmi tədqiqat qurumudur və fəaliyyəti Azərbaycan Respublikasının şimal-qərb ərazisini əhatə edir. Şöbə AMEA-nın Şəki REM-nin tabeliyindədir.

1.2. Şöbə öz fəaliyyətini AMEA-nın Şəki REM-nin, həmçinin AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitutunun Nizamnamələri əsasında həyata keçirir.

II ŞÖBƏNİN MƏQSƏD VƏ VƏZİFƏLƏRİ

2.1. Şöbənin yaradılmasında əsas məqsəd Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsində arxeologiya və etnoqrafiya elmləri sahəsində elmi və innovativ xarakterli tədqiqatların aparılmasından, bölgənin arxeoloji abidələrinin və etnoqrafik xüsusiyyətlərinin daha dərindən öyrənilməsindən və  ictimaiyyətin bu istiqamətdə məlumatlandırılmasından ibarətdir.

2.2. Şöbə məqsədlərinə çatmaq üçün aşağıdakı vəzifələri həyata keçirir:

· elmi tədqiqatların əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirmək, elmi-tədqiqat planlarını hazırlamaq, onların həyata keçirilməsini təmin etmək;

· arxeologiya və etnoqrafiya səhəsində dünya elminin nailiyyətlərini araşdırmaq və onların tətbiqinə nail olmaq;

· yerinə yetirilən elmi-tədqiqat işləri haqqında hesabatlar, elmi əsərlər hazırlamaq,

· Arxeologiya və Antropologiya İnstitutu ilə əməkdaşlıq çərçivəsində beynəlxalq arxeoloji ekspedisiyaların araşdırmalarında iştirak etmək;

· Şəki REM-in müvafiq şöbələri ilə elmi-tədqiqat işlərində əməkdaşlıq etmək;

· tədqiqat apardığı istiqamətlərdə müvafiq dövlət qurumlarının müraciətləri əsasında ekspertizalar həyata keçirmək və rəy vermək;

· şimal-qərb bölgəsində fəaliyyət göstərən Ali məktəblər və kollec tələbələrilə görüşlər keçirmək, gənc nəslin bölgədəki arxeoloji abidələr və bölgənin etnoqrafik xüsusiyyətləri ilə əyani şəkildə və elmi əsaslarla məlumatlandırılmasını təmin etmək, abidələrin mühafizəsi istiqamətində maarifləndirici tədbirlər həyata keçirmək.

2.3. Bu Əsasnamədə nəzərdə tutulmuş vəzifələri həyata keçirmək üçün şöbə: 

·  elmi araşdırmalar aparır, Şəki REM-in həyata keçirdiyi tədbirlərdə yaxından iştirak edir, elmi seminarlar, dəyirmi masa və görüşlər təşkil edir;

· AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitututu və Şəki REM-in müvafiq şöbələri ilə əməkdaşlıq edir.

III ŞÖBƏNİN ƏMLAKI VƏ MALİYYƏ FƏALİYYƏTİ

3.1. Şöbənin mülkiyyətində Şəki REM tərəfindən təmin edilən arxeoloji qazıntı alətləri, ölçmə cihazları və bu Əsasnamə ilə nəzərdə tutulmuş elmi-tədqiqat işlərini aparmaq üçün zəruri olan digər vasitələr ola bilər.

3.2. Şöbənin maliyyə fəaliyyətini AMEA-nın Şəki REM-in fəaliyyəti üçün nəzərdə tutduğu maddi vəsaitlərdən ayırmalar təşkil edir. Həmçinin arxeoloji tədqiqatların aparılması və genişləndirilməsi məqsədilə AMEA Arxeologiya və Antropologiya İnstitututu tərəfindən maliyyə ayırmaları da həyata keçirilə bilər.

3.3. Arxeoloji və etnoqrafik tədqiqatlar üçün ayrılan vəsait başqa məqsədlər üçün istifadə edilə bilməz.

IV ŞÖBƏNİN TƏŞKİLATİ STRURKTURU

4.1. Şöbənin təşkilatı strurkturu AMEA-nın Şəki REM-nin Nizamnaməsinə uyğun formalaşdırılır, Şəki REM-in Elmi Şura Yığıncağında qəbul edilir və AMEA Rəyasət Heyəti tərəfindən təsdiq edilir.

4.2. Şöbənin rəhbəri müvafiq bilikləri, elmi dərəcəsi və ya dissertant və doktorant, təşkilatçılıq bacarığı və təcrübəsi nəzərə alınmaqla, namizədlər arasından Şəki REM-in Elmi Şura yığıncağında 5 il müddətinə seçilir və AMEA Rəyasət Heyəti tərəfindən təsdiq edilir. Seçki keçirilənədək şöbəyə rəhbərlik Şəki REM-in direktoru tərəfindən müvəqqəti olaraq təyin edilən şəxs tərəfindən həyata keçirilir. 

4.3. Şöbənin elmi işçiləri bərabər hüquqlara malikdirlər və AMEA-nın mövcud qanunvericiliyinə uyğun olaraq seçki əsasında seçilir. Şöbənin digər əməkdaşları (böyük laborant, laborant) Şəki REM-in rəhbərliyi tərəfindən təyin olunur.

V ŞÖBƏ ƏMƏKDAŞLARININ HÜQUQ VƏ VƏZİFƏLƏRİ

5.1. Şöbənin əməkdaşları aşağıdakı hüquqlara malikdir:

· şöbə tərəfindən müəyyən edilən elmi-tədqiqat palanlarının müzakirəsində iştirak etmək, təkliflər irəli sürmək;

· şöbə tərəfindən aparılan elmi-tədqiqat, ekspedisiya və çöl-tədqiqat işlərində iştirak etmək;

5.2. Şöbənin əməkdaşları aşağıdakı vəzifələri daşıyırlar:

· Şəki REM-in Nizamnaməsinə və şöbənin əsasnaməsinə əməl etmək;

· AMEA-nın və Şəki REM-in Elmi Şurasının qərarlarını yerinə yetirmək;

· Şəki REM-in tədbirlərində iştirak etmək;

· şöbə tərəfindən aparılan elmi-tədqiqat, ekspedisiya və çöl-tədqiqat işlərində iştirak etmək;

·  şöbə tərəfindən aparılan tədqiqatları və şəxsi araşdırmaları özündə ehtiva edən məqalə, tezis və digər elmi əsərlər hazırlamaq, seminar, könfrans və digər tədbirlərdə çıxış etmək.

VI DİGƏR ŞƏRTLƏR

6.1. Əsanamədə nəzərdə tutulmayan məsələlər AMEA-nın Şəki REM-nin Nizamnaməsi ilə tənzimlənir.

Tel:                                                        +994 55 760 47 87

Faks:

Elektron poçtu                                             abdurahmanov.elshen@40gmail.com

Struktur bölmənin rəhbəri                        Abdurahmanov Elşən Vaqif oğlu

İşçilərin ümumi sayı                                   7

Əsas fəaliyyət istiqamətləri              “Milli-mənəvi irsin dərindən öyrənilməsi, Azərbaycançılıq   ideologiyasına aid məsələlərin işlənib hazırlanması, Azərbaycan tarixinin,                                                                                                       xüsusən ən yeni tarixin tədqiqi”

 Mövzu:                                             “Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsinin tarixi, arxeologiyası, etnoqrafiyası, mənəvi və estetik dəyərləri, mədəni, elmi irsin  qorunması və tədqiqi” 

 Əsas elmi nəticələri

2024- cü il üçün

1.  Şəkinin Baş Şabalıd kəndində aparılan ilkin arxeoloji tədqiqatlar ərazidə antik dövrdə yaşayan alban tayfaları arasında dəfn prosesində mərhumların parçalanaraq qəbirə qoyulmasını, mərhuma qurban vermə mərasiminin icra edildiyini, eyni ərazidə küpdə və torpaqda dəfn etmə adətinin mövcudluğunu aşkara çıxardı.
2. Qəbirlərinin tədqiqata cəlb edilməsi bu ərazidə antik dövrdə yaşayan alban tayfalarının inancında Ay kultunun mühüm yer tutduğunu sübut etdi. Bu fakt Strabonun alban tayfalarının Ay inancı barədə qeyd etdiklərini bir daha təsdiqləmiş oldu.
3. Mərhuma qurban verilməsi, həmçinin qəbirlərdəki inventarların fərqliliyi burada antik dövrdə sosial təbəqələşmə prosesinin yüksək həddə olduğunu göstərir.
4. Azərbaycanın digər bölgələrində rast gəlindiyi kimi, bu ərazidə də antik dövrdə mərhumların dəfni zamanı ocaq yandırılması, müəyyən ritual keçirilməsi, yas və dəfn mərasimlərinin təşkil edilməsi faktlarının olduğunu söyləmək mümkündür. Bu alban tayfalarında dəfn prosesinə, mərhumun yas mərasiminin keçirilməsinə xüsusi diqqət yetirildiyini, antik dövr yunan müəllifi Strabonun albanlarının yas və dəfn prosesi ilə əlaqədar olan qeydlərində müəyyən yalnışlıqların olduğunu bir daha sübut etdi.
5. Baş Şabalıd kəndi ərazisində yaşayan alban etnosları içərisində antik dövrdə uşaqlar üçün də dəfn mərasiminin keçirildiyini qətiyyətlə söyləmək olar.
6. Baş Şabalıd kəndi ərazisində aparılan arxeoloji qazıntılar və çöl-tədqiqat işləri ilk orta əsrlərin başlanğıcında (təqribən IV-VI əsrlərdə) Şimali Azərbaycanın digər əraziləri ilə yanaşı burada da xristian dininin tədricən yayılmasını və genişləndiyini aşkara çıxarmış oldu.
7. Yerli əhali tərəfindən “Gürcan” və ya “Gürzan” dərəsi adlandırılan ərazidə geniş şəkildə, həmçinin kəndinin giriş hissəsində, dağətəyi ərazidə təqribən 100 metr uzunluğunda, qövsvari şəkildə VI-VIII əsrlərə aid xristian-daş qutu qəbirlərinin yayılması məlum olmuşdur.
8. Baş Şabalıd kəndindəki məbəd ərazisində apardığımız ilkin qazıntı işlərinin nəticəsi kimi qeyd edə bilərik ki, bu birnefli alban məbədi VI-XII əsrlərdə ibadət yeri kimi davamlı şəkildə istifadə edilib. Qazıntının nəticələrinə əsasən, məbədin inşa strukturunun, inşasında istifadə edilən materialların Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsində inşa edilən digər birnefli məbədlərlə oxşarlıq təşkil etdiyi, onların inşasında yerli materiallardan istifadə edildiyi, lakin üst örtüyünün texnologiyasına görə özünəməxsusluğa malik olduğu müəyyən edildi.
9. Baş Şabalıd kəndində aparılan ilkin arxeoloji tədqiqat və çöl-ekspedisiya işləri ərazinin antik və ilk orta əsrlər dövründə Qafqaz Albaniyasının yaşayış məskənlərindən, həmçinin sənətkarlıq mərkəzlərindən biri olması faktını aşkara çıxardı.

2025 - ci il üçün

1. 2025-ci ildə aparılan arxeoloji qazıntı və çöl-tədqiqat işləri nəticəsində Şəkinin Baş Küngüt kəndinin “Meydan” adlı ərazisində Erkən orta əsrlərə aid yaşayış məskəni aşkar edilərək ilkin tədqiqata cəlb edilmiş, Orta Zəyzid kəndində yerləşən “Harunbazar” adlı ərazidə aparılan tədqiqatlar nəticəsində ərazinin Erkən orta əsrlərdə və Klassik feodalizmin müxtəlif mərhələlərində yaşayış məskəni kimi istifadə olunduğu təsdiqlənmişdir.
2. Baş Şabalıd kəndi ərazisində aparılan arxeoloji tədqiqatlar nəticəsində aşkara çıxarılan Antik dövrə aid alban nekropolunun, daş qutu qəbirlərdən ibarət xristian alban qəbiristanlığının və “Ocaqyanı” adlanan müsəlman qəbristanlığının vahid bir məkanda əsrlərlə yanaşı mövcudluğu bölgədə tolerantlığın, multikultural dəyərlərin tarixi köklərə malik olduğu fikrini irəli sürməyə əsas verir.
3. Şəkinin Baş Küngüt kəndində etnoqrafik toplamalar nəticəsində məlum olmuşdur ki, kəndin məhəllə adları tarixən burada mövcud olmuş sənət və peşə sahələrinin (məsələn, Dəmirçilər, Dabbağlar, Papaqçılar, Çavuşlar), köklü nəsillərin (məsələn, Bəkirlər, Şıxalılar) adlarını və etno-mədəni prosesləri (məsələn, Süvərlər, Boçalar, Gamxatlar, Dışlar) özündə ehtiva edir.
4. Şəkinin Baş Küngüt kəndində hər il 15 may “Ailə günü”ndə evliliyinin 50 ilini tamam etmiş ailələrin evlilik ildönümünün təntənəli surətdə sakinlərlə birlikdə qeyd edilməsi müasir dövrdə ailə ənənələrinin və dəyələrinin qorunması, nəsillərarası bağlılığın gücləndirilməsi, sağlam ailə modelinin cəmiyyətdə təşviqi istiqamətində mühüm əhəmiyyət kəsb edir.